تراش تارنو همان دستگاه‌های ساخت شرکت Zakłady Mechaniczne „Tarnów” لهستان است، که با یکی از خانواده‌های قدیمی و شناخته‌شده ماشین‌ابزار لهستانی روبه‌رو هستیم. نام صحیح کارخانه در منابع لهستانی Tarnów است و در ایران گاهی به‌صورت «تارنو»، «تارنوف» یا «تارنو لهستان» شناخته می‌شود.
۱ . سازنده دستگاه
این ماشین‌ها توسط Zakłady Mechaniczne „Tarnów” در شهر تارنوو لهستان تولید می‌شدند. سابقه این مجموعه در ساخت ماشین‌آلات صنعتی و ماشین‌ابزار به دهه‌های میانی قرن بیستم بازمی‌گردد.
برای نمونه، یک دستگاه TUB با ظرفیت ۳۲×۱۰۰۰ میلی‌متر ساخت Zakłady Mechaniczne Tarnów در سال ۱۹۶۶ در آرشیو مؤسسه Łukasiewicz لهستان ثبت شده است
۲. خانواده معروف تراش‌های Tarnów
از مدل‌هایی که نام Tarnów در ارتباط با آنها دیده می‌شود، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
| مدل | نوع کلی | کاربرد |
|---|---|---|
| TUB-25 | تراش یونیورسال | کارگاه‌های تعمیراتی و صنعتی |
| TUB-32 | تراش یونیورسال | تراشکاری عمومی و صنعتی |
| TUB | تراش یونیورسال | قطعات متوسط و عملیات متنوع |
| TUJ-48 | تراش صنعتی | کارهای دقیق‌تر و صنعتی |
| TUJ-50 | تراش صنعتی | تولید و تعمیرات |
| TUJ-380 | تراش یونیورسال/صنعتی | قطعات متوسط |
| TKX-50N | تراش CNC | ماشین‌کاری عددی |
منابع رسمی FMT Tarnów نیز مدل‌های قدیمی TUB-۲۵، TUB-۳۲، TUJ-۴۸ و TUJ-۵۰ را در فهرست ماشین‌هایی که برای آنها خدمات و قطعات ارائه شده، ذکر می‌کنند.
۳. مشخصات و قابلیت‌ها
تراش‌های یونیورسال Tarnów عموماً برای مجموعه‌ای از عملیات استاندارد تراشکاری طراحی شده‌اند، از جمله:
- روتراشی و پیشانی‌تراشی
- داخل‌تراشی و بورینگ
- تراش مخروطی
- رزوه‌زنی
- شیارتراشی
- سوراخ‌کاری با مرغک
- ماشین‌کاری قطعات بین سه‌نظام و مرغک
- انجام کارهای تعمیراتی و ساخت قطعات
در نسل‌های جدیدتر این خانواده، قابلیت‌هایی مانند دامنه گسترده‌تر دور اسپیندل، سیستم‌های پیشرفته‌تر پیشروی و در برخی مدل‌ها کنترل عددی نیز وجود داشته است.
۴. نمونه TUB؛ یکی از مدل‌های مهم
مدل‌های TUB از جمله ماشین‌های قدیمی و مهم این کارخانه هستند. یک نمونه ثبت‌شده در لهستان، TUB 32×1000 mm است؛ عدد ۳۲ در این نام‌گذاری به ظرفیت تقریبی قطر تراش و عدد ۱۰۰۰ به طول تراش بین مراکز اشاره دارد. این دستگاه مربوط به سال ۱۹۶۶ معرفی شده است.
این موضوع نشان می‌دهد که بخشی از ماشین‌های Tarnów که امروز در کارگاه‌های ایران دیده می‌شوند، ممکن است ۵۰ تا ۶۰ سال یا حتی بیشتر عمر داشته باشند؛ با این حال، ساختار مکانیکی سنگین آنها باعث شده بسیاری از آنها همچنان قابلیت کار داشته باشند.
۵. مزیت مهم تراش‌های Tarnów
یکی از نقاط قوت این ماشین‌ها ساختار مکانیکی نسبتاً سنگین و صنعتی آنهاست. در ماشین‌های قدیمی لهستانی معمولاً وزن بالای بستر، گیربکس مکانیکی و ساختمان نسبتاً ساده باعث می‌شود تعمیر و بازسازی آنها از نظر مکانیکی امکان‌پذیر باشد.
البته در یک دستگاه کارکرده، وضعیت واقعی ماشین از نام سازنده مهم‌تر است. عواملی مانند:
- میزان سایش ریل‌های بستر
- لقی پیچ و مهره‌های ساپورت
- وضعیت یاتاقان‌های اسپیندل
- سلامت گیربکس
- تاب اسپیندل
- سلامت مرغک
- وضعیت سیستم روغن‌کاری
- سلامت موتور و تابلو برق
باید قبل از خرید یا بازسازی بررسی شوند.
۶. یک نکته مهم درباره «تارنو»
در جست‌وجوی منابع، مشخص شد که Tarnów علاوه بر سازنده تراش‌های قدیمی، امروزه نیز سابقه تولید ماشین‌ابزار دارد. شرکت فعلی Fabryka Maszyn Tarnów (FMT Tarnów) ادامه‌دهنده بخشی از این میراث صنعتی است و مدل‌هایی مانند TUJ-380MF، TUJ-560M و TUJ-630M را معرفی کرده است.
حتی FMT اعلام می‌کند که برخی تراش‌های LZ-۲۵۰، LZ-۳۶۰ و LZ-۴۰۰ را تحت لیسانس شرکت آلمانی GDW تولید کرده است؛ بنابراین نباید هر تراش ساخت Tarnów را با یک مدل یا نسل خاص یکسان دانست.
جمع‌بندی
تراش Tarnów لهستان را می‌توان در گروه ماشین‌های تراش صنعتی اروپای شرقی با ساختار مکانیکی مقاوم قرار داد. مدل‌های TUB و TUJ از مهم‌ترین خانواده‌های این برند هستند و نمونه‌های قدیمی آن، به‌خصوص TUB-۲۵ و TUB-۳۲، هنوز در بازار ماشین‌آلات دست‌دوم و کارگاه‌های تعمیراتی دیده می‌شوند.